Hars – Alles wat u moet weten | PAGANINO

HARS (STRIJKSTOKHARS) VOOR VIOOL, ALTVIOOL, CELLO & CONTRABAS

Strijkstokhars, ook wel Colofonium genoemd, is een onmisbaar accessoire voor alle strijkinstrumenten, zoals viool, altviool, cello en contrabas. Het zorgt voor de noodzakelijke grip tussen het strijkstokhaar en de snaar – de basis voor een heldere, krachtige en gecontroleerde klank.

Om het volledige klankpotentieelvan uw instrument tot zijn recht te laten komen, moet de hars regelmatig op de strijkstok worden aangebracht.

Verschillen tussen strijkershars – de juiste hars voor uw instrument

Niet elke hars is hetzelfde. De kwaliteit en eigenschappen hangen sterk af van de verwerking van de gezuiverde natuurlijke hars. Vooral de hardheidsgraad is hierbij van groot belang:

• Viool & altviool:hardere hars voor een precieze respons
• Cello: gemiddelde kleefkracht voor een evenwichtige klankgemiddelde kleefkracht voor een evenwichtige klank
• Contrabas: zachte en zeer kleverige hars voor maximale grip

Welk hars is de juiste?

Welke hars het meest geschikt is, hangt sterk af van uw persoonlijke klankvoorkeur, het instrument en de gebruikte snaren. Daarom proberen veel musici verschillende soorten hars uit om de ideale variant te vinden.

Voor stalen snaren wordt hardere hars aanbevolen, middelharde hars is geschikt voor synthetische snaren, terwijl darmsnaren doorgaans het beste reageren op zachte hars. Sommige fabrikanten, zoals Pirastro, ontwikkelen hun hars speciaal voor bepaalde snaarseries om een optimale respons en klankontwikkeling te garanderen.

Bij PAGANINO vindt u een uitgebreid assortiment strijkstokhars voor viool, altviool, cello en contrabas – van zachte tot harde varianten voor beginners, gevorderde spelers en professionele musici.

HARS – FUNCTIE, WERKING & TOEPASSING

Waaruit bestaat hars?

Colofonium (strijkstokhars) is het vaste bestanddeel van natuurlijke hars dat overblijft nadat de terpentijnolie is verwijderd. Dit natuurproduct wordt speciaal verwerkt, waarbij veel fabrikanten hun hars verfijnen met zorgvuldig afgestemde toevoegingen, zoals metaaldeeltjes. Hierdoor kunnen eigenschappen zoals grip, klankrespons, hardheid en duurzaamheid optimaal worden afgestemd op verschillende instrumenten, snaren en speelstijlen.

Hoe werkt strijkstokhars ?

De haren van een strijkstok bestaan meestal uit paardenhaar en hebben van nature onvoldoende grip om de snaren optimaal in trilling te brengen. Zonder hars zou de strijkstok vrijwel geruisloos over de snaren glijden. Hars geeft de strijkstokharen meer grip, waardoor de snaar in trilling wordt gebracht en er een toon ontstaat.

Door het aanbrengen van hars gebeurt het volgende:

• De structuur van het haar wordt ruwer
• Het oppervlak krijgt meer grip en hechting
• De noodzakelijke wrijving tussen strijkstok en snaar ontstaat

Hoe ontstaat de toon? (Het stick-slip-effect eenvoudig uitgelegd)

De klankproductie bij strijkinstrumenten is gebaseerd op het zogenaamde stick-slip-effect:

• De snaar blijft kort aan de strijkstok kleven (“stick”)
• De snaar wordt gespannen en meegetrokken
• Daarna laat de snaar weer los (“slip”) en trilt terug

Dit proces herhaalt zich vele malen per seconde en zorgt voor een gelijkmatige en hoorbare toon.

Zonder hars ontbreekt de benodigde grip, waardoor het stick-slip-effect niet goed kan functioneren.

Hoe vaak moet hars worden aangebracht?

Hoe vaak strijkershars moet worden aangebracht, hangt onder meer af van hoe vaak en hoe lang u speelt.

Als algemene richtlijn geldt: wanneer de strijkstok onvoldoende grip heeft op de snaren of de klank dun en zwak klinkt, kan dit wijzen op te weinig hars.

Wordt de klank daarentegen ruw of krassend en ontstaat er veel stof, dan kan dit betekenen dat er te veel hars is gebruikt.

Een goede vuistregel is om liever te weinig dan te veel hars te gebruiken, omdat overtollig hars zich kan ophopen op de snaren en de strijkstokharen.

Hoe brengt u strijkstokhars aan?

Voor het aanbrengen van hars spant u de strijkstok aan en beweegt u het stuk hars rustig en gelijkmatig heen en weer over de volledige lengte van de strijkstokharen. Bij een strijkstok die al eerder van hars is voorzien, zijn 2 tot 3rustige strijkbewegingen meestal voldoende. Nieuwe of opnieuw behaarde strijkstokken hebben tijdens de eerste speelperiode doorgaans meer hars nodig.

Sommige spelers brengen eerst hars aan bij de punt en de slof van de strijkstok voordat zij enkele bewegingen over de volledige lengte van de haren maken.

Er zijn twee eenvoudige manieren om te controleren of de strijkstok voldoende hars bevat:

• Op gehoor: Test de strijkstok op de snaren. Glijdt de strijkstok te gemakkelijk over de snaren en ontstaat er weinig of geen geluid, dan is meer hars nodig. Klinkt het geluid erg ruw of krassend, dan kan er te veel hars zijn aangebracht.
• Visueel: Kras voorzichtig met uw duimnagel dwars over de strijkstokharen. Blijft er een kleine hoeveelheid harsstof aan de nagel hangen, dan is er voldoende hars aangebracht.

HOUDBAARHEID VAN STRIJKERSHARS

Hars heeft geen onbeperkte levensduur. Na verloop van tijd droogt het uit, wat kan leiden tot:

• Verminderde grip en hechting
• Meer stofvorming
• Verlies van klankkwaliteit

Vooral hobbyspelers gebruiken een stuk hars vaak niet volledig op voordat het aan vervanging toe is.

PAGANINO AANBEVELING: Vervang uw strijkstokhars regelmatig om een optimale respons en klankkwaliteit te behouden. Als vuistregel wordt aanbevolen om hars ongeveer elke 2 jaar te vervangen.

Hoe herkent u oud of uitgedroogd hars?

Colofonium is een broze natuurlijke hars die na langdurige opslag of onder ongunstige omstandigheden van structuur kan veranderen. “Uitgedroogd” betekent hierbij niet dat het volledig uiteenvalt, maar dat het zijn oorspronkelijke consistentie en elasticiteit verliest.

Typische kenmerken van oude strijkershars zijn:

• Duidelijk minder grip op de strijkstokharen
• Ongelijkmatige afgifte tijdens het aanbrengen
• Kleine harsdeeltjes in plaats van fijn harsstof

In tegenstelling tot verse hars, die zich gelijkmatig aan de strijkstokharen hecht, biedt zeer oude hars minder grip en kan het de klankvorming bemoeilijken. Het verandert echter niet volledig in stof, maar wordt vooral brozer en slijt ongelijkmatig.

IS HARS SCHADELIJK VOOR DE GEZONDHEID?

Harsstof kan de slijmvliezen van de neus irriteren en bij gevoelige personen allergische reacties veroorzaken. Daarom wordt hypoallergeen hars speciaal ontwikkeld om tijdens het aanbrengen en spelen zo weinig mogelijk stof te produceren.

Bij overgevoeligheid – bijvoorbeeld voor strijkershars op basis van dennenhars – kan het zinvol zijn om over te stappen op een product met een andere harsbasis, zoals sparrenhars. Daarnaast zijn er ook synthetische formules beschikbaar die speciaal ontwikkeld zijn om de blootstelling aan allergenen te verminderen.

Voor een veilige toepassing wordt aanbevolen hars altijd met een doekje of houder te gebruiken, zodat direct huidcontact met de vingers wordt vermeden.

HOE VERWIJDERT U HARSSTOF VAN STRIJKINSTRUMENTEN?

Harsresten kunnen het eenvoudigst direct na het spelen worden verwijderd. Daarom wordt aanbevolen om de snaren, de klankkast en de strijkstok na elk gebruik zorgvuldig af te nemen met een zachte doek.

Idealiter gebruikt u twee aparte doeken: één voor de snaren en de strijkstok en een andere voor de gevoelige lak van het instrument, om krassen en resten te voorkomen. Wanneer harsstof zich ophoopt op de snaren, kan dit de respons en klankontwikkeling van het instrument negatief beïnvloeden.

In dat geval kunnen de snaren voorzichtig worden gereinigd met speciale snaarreinigers of een kleine hoeveelheid alcohol. Let er daarbij goed op dat er geen vloeistof op de lak terechtkomt, aangezien deze hierdoor beschadigd kan raken.

Als praktisch alternatief zijn er ook vooraf geïmpregneerde reinigingsdoekjes verkrijgbaar, waarmee het instrument snel en op een materiaalvriendelijke manier kan worden onderhouden.